Het was in 1995 dat ik de ‘platenzaak’ in mijn dorp binnen ging en tegen The Final Experiment aanliep. Het was in die tijd nog zo’n platenzaak waar je de cd nog met oortjes voor kon luisteren. Arjen Lucassen was met zijn werk bij Bodine en Vengeance geen onbekende voor me, dus dit eerste schijfje van Ayreon (dat nog geheel zelf gefinancierd was door Arjen) trok mijn aandacht. Al bij de eerste noten was ik verkocht en sindsdien heeft Arjen een vaste plek in mijn collectie.
Hoewel het niet de eerste keer is dat Ayreon live te zien en te horen is, blijft het een belevenis om juist daarbij te zijn. Dit jaar trokken mensen uit maar liefst 71 (!) landen naar Tilburg om de dertigste verjaardag van Ayreon samen te vieren tijdens vijf uitverkochte optredens. Ik mag zondagavond getuige zijn van deze show waarbij een dwarsdoorsnede van 30 jaar Ayreon vertolkt wordt. Helaas is mijn fotograaf door ziekte verhinderd.
Tilburg staat al het gehele weekend in het teken van Ayreon met extra shows (van onder meer Plan Nine), een karaokeavond en de enorme pop-up store waar je al kwijlend de laatste merch kan aanschaffen. Het publiek dat ik zondagavond tref is zeer gemêleerd. Qua sekse en qua leeftijd. Ik zie ook mensen waarvan ik het idee heb dat ze zelf nog geen dertig zijn en dus aangestoken zijn door iemand van een oudere generatie.
Mike Mills introduceert de show en vraagt vriendelijk om geen smartphones te gebruiken omdat het geheel door vier enorm camera’s wordt opgenomen (en er vliegt nog een camera door de lucht). Wanneer het doek opengaat wordt het publiek getrakteerd op een enorm scherm met nog twee zijschermen waar een soort van sci-fi-cockpit te zien is om deze eerste acte te starten. Ook later komt dit terug. Het concert gaat van start met My House On Mars, gezongen door Wudstick. Altijd fijn dat alle zangers netjes op het beeld ook worden voorgesteld, hoewel dat niet helemaal nodig is. We kunnen meteen vermelden dat de muziek enigszins zacht maar uitstekend wordt neergezet door Timo Somers (gitaar), Ferry Duijsens (gitaar), Johan van Stratum (bas), Joost van den Broek (keyboard) en Ed Warby (drum). Daarbij ondersteund door Ben Mathot (viool), Jurriaan Westerveld (cello) en Jeroen Goossens (alle blaasinstrumenten). Een collectief dat al eerder wist te overtuigen en tot de vaste crew van Ayreon gerekend mag worden.
Zangtechnisch worden alle zangers en zangeressen bijgestaan door Marcela Bovio en Irene Jansen, die laat horen dat ze niet onder doet voor zus Floor. Hoewel ze uitstekend zijn in de achtergrond, komen ze gelukkig ook geregeld meer naar voren en zijn ze de sterren in Dragon Of The Sea. Met onder meer deze dames in ons land kan ik misselijk worden van het idee dat sommige mensen op televisie zo enorm vasthouden aan zangeressen als Anouk en Mel en pretenderen dat zij de beste zangeressen zijn in Nederland. Het kan niet anders zijn dan onwetendheid en misschien arrogantie om zangeressen als Irene en Marcela terzijde te schuiven.
Sail Away To Avalon mag niet ontbreken naar mijn idee. Maggy Luyten heeft de eer om dit vocaal neer te zetten. Ik ben zo gewend aan het oorspronkelijke geluid dat ik niet helemaal weet of Maggy de juiste persoon is voor deze compositie. Het is wel een enorme rockchick die al gauw de handjes van links naar rechts laat zwaaien en het publiek wat ophitst. In dertig jaar Ayreon mag Tommy Karevik een compositie van het project Guilt Machine zingen. Ik ben ook wel benieuwd hoe de keuze voor de setlist is gemaakt. Neemt niet weg dat het een uitstekende keuze is om Guilt Machine ook in de setlist te verwerken, zoals ook composities van Star One en het (solo)album Actual Fantasy langskomen. Tommy is gekleed in een wit overhemd wat opvalt. Aangezien hij ook geregeld bij Avantasia te vinden is, kom ik hem erg vaak tegen dit jaar. De visuals bij iedere compositie zijn prachtig gemaakt. Later blijkt dat Lori Linstruth (partner van Arjen) hier verantwoordelijk voor is.
Ergens is het niet toevallig dat Arjen zelf, gekleed in een felrood maatpak met billentikker) Days Of The Knights zingt. Zijn opkomst wordt natuurlijk met luid applaus beloond. Later zal Arjen vertellen dat Damian Wilson op een gegeven moment de ridder speelt en dat Sir Allen Russel zichzelf als ridder aankondigt maar dat hij de enige echte ridder is die een ridderorde opgespeld heeft gekregen. Sir Arjen Anthony Lucassen. In de eerste acte komt Anneke van Giersbergen het podium op om Day Six: Childhood te zingen. Ze kan op een warm onthaal rekenen en ik moet zeggen dat zij loepzuiver, bijgestaan door piano en cello de zaal muisstil krijgt. De performance is ingetogen en het is een tranentrekker. Verder is het mooi om Heather Findlay te zien. Feeëriek laat ze horen dat zij nog niets van haar kracht is verloren. Ook in Sea Of Machines staat ze naast Damian Wilson (in colbert) en Tommy Karevik. Het is duidelijk dat ook Damian Wilson een graag geziene gast is bij de Ayreonliefhebbers. Tot dusver moet ik wel zeggen dat de eerste acte qua keuze vrij mak is. Erg mooi, maar ik mis toch wel eens stuk power waar Ayreon toch ook bekend om is.
Veel bekende gezichten zijn inmiddels op het podium geweest. Dino Jelusick is een nieuw gezicht. Een winnaar van een talentenshow die inmiddels furore maakt bij Whom Gods Destroy en ook vanavond mag laten horen wat hij kan. The Lighthouse is afkomstig van The Theory Of Everything. Naar mijn idee het ultieme meesterwerk van Arjen. Hoewel Damian Wilson en Tommy Karevik het prachtig vertolken, kan ik niet ontkennen dat ik toch een voorkeur blijf houden voor het origineel. In act 2 komt het album ook nog voorbij en daar past het allemaal wel beter. Het publiek is inmiddels op stoom en onthaalt act 2 met Ayreonclassics met luid applaus. Wat inmiddels kenmerkend lijkt te zijn voor optredens van Ayreon is het plezier dat de muzikanten/zangers/zangeressen uitstralen op het podium. Zeker wanneer Jeroen zich met zijn dwarsfluit gaat bemoeien met de cello van Jurriaan. Met Into The Black Hole komt er stuk power voorbij. Damian Wilson heeft zich inmiddels omgekleed in zijn rockoutfit wat misschien alles al zegt. Met Dreamtime terug naar het begin. Hier is de zang van Heather gepast. Oorspronkelijk is het de verdienste van Edward Reekers, maar helaas is een aantal weken geleden bekend gemaakt dat hij niet mee kan doen. Hij heeft de diagnose longkanker gekregen en is niet in staat om te zingen. Het doet Arjen heel wat dat hij Edward niet naast zich heeft op het podium, blijkt in zijn speech. Grooven kun je met Dawn Of Million Souls. Dino pakt dit goed op, hoewel het jammer is dat Jaycee er bij is vanavond. Valley Of The Queens mag niet ontbreken in de classicset. Ik heb ‘m al meerdere malen gezien. Vandaag staan Heather, Anneke en Marcela naast elkaar om deze kraker te vertolken.
Dat Jeroen van vele markten thuis is ten aanzien van blaasinstrumenten moge al duidelijk zijn. Deze entertainer weet met zijn didgeridoo de aandacht volledig te trekken en luidt daarmee kraker Loser in. En niemand minder dan Mike Mills kan Loser goed vertolken. Hoewel het publiek erg goed meedoet met het meezingen. Mike maakt meteen gebruik van de gelegenheid om de band voor te stellen. Saillant detail is dat alle muzikanten het applaus welverdiend in ontvangst nemen, maar dat hij drummer Ed Warby vergeet. Tot ontsteltenis van het publiek, maar Mike maakt het goed. 30 jaar geleden was Robert Soeterboek reeds van de partij en in The Castle Hall mag hij de hoofdrol spelen in zijn superpurple pak met cowboyhoed. En terwijl mijn familie in de bioscoop The Conjuring bekijkt, wordt ik door de demonen op het scherm aangestaard.
Robert pakt daarna ook het bluesy Amazing Flight voor zijn rekening, samen met Arjen. Met het paarse en het rode pak op één podium is het voor de ogen wel even schrikken. Act 2 wordt afgesloten met Everybody Dies. Een pittige afsluiter waarin veel mensen de gelegenheid krijgen om naar voren te treden.
In zijn speech refereert Arjen naar het begin 30 jaar geleden toen hij nog 35 jaar oud was. Even rekenen en iedereen weet zijn leeftijd nu. Hij speecht zoals we gewend zijn. Hij vertelt veel maar het blijft onwennig ogen. In zijn dankwoord komt zijn broer nadrukkelijk niet langs en heeft hij een speciaal woord voor Lori en Joost. Joost op zijn beurt bedankt Arjen voor de samenwerking, maar zeker ook de kans die Arjen hem gaf toen Joost 18 was en zijn studie afrondde. Gerenommeerde mensen hebben deelgenomen aan de Ayreonprojecten, maar daarnaast is Ayreon voor sommigen ook een springplank.
De afsluiting kent Set Your Controls, Day One: Vigil en Day Two: Isolation. Ik moet zeggen dat het allemaal goed klinkt, hoewel Maggy vandaag minder uit de verf lijkt te komen. Alles is langzamerhand het podium opgekomen voor de grand finale en dan is het, wanneer Arjen er ook is, allemaal afgelopen voor vanavond.
Een Ayreonconcert mag dan na vier keer misschien minder exclusief zijn. Het blijft een ervaring en een sensatie om erbij te mogen zijn. Met ruim 34 uur aan muziek is het bijna ondoenlijk om een keus te maken uit het geheel. Vandaag koos Arjen ervoor om in act 1 composities neer te zetten die niet eerder live vertolkt werden en dat is ook erg fijn. Act 2 had de overige 33 uur kunnen duren, want ondertussen is nagenoeg alles klassiek geworden. Muziek, performance en visuals waren vanavond perfect. Laat daarom al die lui bij beste zangers elkaar maar veren in elkaars r**t stoppen. Wat we vanavond hebben ervaren ontstijgt ieder niveau dat Nederland kent. Dit is topsport en internationale topkwaliteit. En terwijl de zaal leegloopt en Damian Wilson zich al crowdsurfend op handen gedragen naar de achterkant van de zaal begeeft, stap ik de regen in met een gelukzalig gevoel dat ik er weer bij mocht zijn.
