Je kent het wel. Dat album dat steeds weer in je playlist verschijnt. Een plaat die herinneringen oproept. Een klassieker die bekend of onbekend is voor het grote publiek. Rockportaal plaatst regelmatig een recensie van een classic album. Deze keer de absolute klassieker van that little ol’ band from Texas: Eliminator van ZZ Top. Als eerbetoon aan de onlangs overleden drummer Frank Beard.
Eliminator van ZZ Top werd uitgebracht in 1983 en was meteen een hit. Er zijn zowat wereldwijd 20 miljoen exemplaren van verkocht. In Nederland haalde het album indertijd de status ‘goud’, wat betekent dat er hier minstens 50.000 exemplaren zijn verkocht. Dat gebeurde dankzij wereldhits als Gimme Al Your Lovin’, Legs en Sharp Dressed Man. Die speelt de band vandaag nog steeds, samen met Got Me Under Pressure, dat ook op het album stond maar niet als single uitgebracht werd. Gimme All Your Lovin’ bereikte de achtste plaats in de Nederlandse Top 40 en stond in de Nationale Hitparade zelfs op de derde plek. Sharp Dressed Man haalde de negende plaats in de Top 40. Legs ging niet hoger dan plek 35. Na Eliminator haalde ZZ Top nooit meer de Top 40 in Nederland, behalve met Viva Las Vegas in 1992 (hoogste positie was 29). Ondanks het commerciële succes stond Eliminator nergens ter wereld op nummer 1 in de album-hitlijsten.
Eliminator zette ZZ Top op de kaart als band. Het waren de hoogdagen van clipzender MTV en de video’s bij de singles zaten allemaal in high rotation bij MTV Europe. Voor de band uit Texas was Eliminator het ticket naar het sterrendom en naar oneindig touren in Europe en de Verenigde Staten. Nochtans heeft ZZ Top er in 1983 al een lange rit opzitten. De band werd opgericht in 1969 en speelden op blues geïnspireerde rock. Ze kenden al successen in de Verenigde Staten met onder meer hits als La Grange en Tush. Het zichzelf aangemeten imago met de lange baarden dateert al van 1979. In 1982, dus één jaar voordat Eliminator uitkwam, stond ZZ Top al op Pinkpop (met ook nog Y&T). ZZ Top kwam al eens vaak naar Europa. Vooral in de slipstream van southern rock en country/blues/boogie-bands. De Europese tournee voor Eliminator had wel een halte in België, maar niet in Nederland. In 1986, ruim na de release van Eliminator, vulden ze de Rijnhal in Arnhem.
Er is heel wat aan de hand met het album Eliminator. Daarvoor moet je wat voorgeschiedenis kennen. In de aanloop naar Eliminator tourt ZZ Top al eens door Europa. In onder meer de UK ziet zanger en gitarist Billy Gibbons de eerste elektro-bands. Hij kijkt met een beetje afgunst naar het gemak waarmee die bands naar festivals komen. Tot dan was touren voor Amerikaanse bands een dure onderneming. Elke muzikant nam een pak instrumenten mee (ook reserves) en per man/vrouw op het podium was er een technicus die die instrumenten voorbereidde en vooral moest stemmen, telkens opnieuw, bij elk concert. Alle kanalen van de drum-microfoon juist zetten, alle (bas)gitaren en reserve-instrumenten afregelen. Vaak hadden bands ook nog eigen mensen mee voor het licht en het geluid, en soms ook nog voor de podiumopbouw met attributen, soms waren er nog mensen bij die verantwoordelijk waren voor de kledij en/of make up, eigen koks, … Per band arriveerde er soms het equivalent van twee voetbalploegen. En dan had je die nieuwe elektro/synth-bandjes. Even de synthesizer inpluggen, het volume juist zetten, microfoon testen, proper hemdje aan en klaar. Het hele zaakje paste bij wijze van spreken gewoon in een personenwagen, waar andere bands een vrachtwagen en een bus nodig hadden.
Dat deed Gibbons verlangen naar dat gemak, ook bij opnames. Hij keek rond in Europa op zoek naar geschikte mensen om mee samen te werken. Hij ging onder meer kijken bij de Belgische band Telex, één van de pioniers in elektronische muziek (hun bekende single Moskow Diskow dateert van 1979). Hun studio was een grote ruimte volgestouwd met de eerste computers (we spreken van begin jaren ’80) en analoge synths. Naar verluidt was hij gecharmeerd door de eindeloze mogelijkheden, maar niet door de volgestouwde studio op zich. Het liefst wou hij opnemen in de VS en die Belgische studio kon niet verhuisd worden.
Op het album El Loco uit 1981 experimenteert ZZ Top al voorzichtig met synths en drumcomputers, maar op Eliminator doen ze dat op een nog veel hoger niveau. Naar verluidt wordt op Eliminator de hele ritmesectie vervangen door synths, samples en drumcomputers en hoor je daarnaast enkel de stem en gitaar van Gibbons. De aanleiding is dat Billy geleerd heeft dat verschillende Europese hits nagenoeg hetzelfde ritme hebben. En hij wil hitsingles van ZZ Top met (bijna) hetzelfde ritme als die hits die in de clubs en discotheken gedraaid worden. Linden Hudson en Terry Manning, de mannen die samen met Gibbons die ritmes ‘schreven’ en opnamen, zullen pas later – via de rechtbank – erkend worden als co-auteur. Overigens hadden bassist Dusty Hill en drummer Frank Beard wel echt hun aandeel in Eliminator. Gibbons en Hudson werkten op basis van de demo’s die ze met hun drieën voor de eigenlijke opnames hadden opgenomen. Misschien een leuk detail: op één van de tracks uit Eliminator wordt een sample gebruikt van Ministry. En Jimi Jamison, de latere frontman van Survivor, zou backing vocals zingen, maar staat ook al niet in de credits.
Dat de hele opname van Eliminator verliep zonder bassist of drummer in de studio had natuurlijk gevolgen voor de concerten erna. Drummer Frank Beard – ja, de enige zonder baard – kon de ritmes niet zonder hulp naspelen en droeg sindsdien steevast een hoofdtelefoon bij concerten, met clicktracks. De Amerikaanse en Europese muziekpers had het hele zaakje door en veegde in reviews van concerten de vloer aan met de drummer.
Nog iets wat Gibbons geleerd had, was dat een bepaald imago wonderen kan doen. In elke clip voor Eliminator staat dezelfde felrode hotrod centraal. En in de video’s wordt het trio neergezet als een soort van mythische goden die onrecht bestrijden op een heel sexy manier, met veel nadruk op hun moves en uiterlijk. Het zijn de hoogdagen van MTV. Het zijn de jaren dat de marketingboys van de grote platenlabels doorhebben dat de juiste video voor een miljoenenverkoop kan zorgen. De budgetten voor videoclips exploderen en er komen steeds vaker scenarioschrijvers en hippe regisseurs aan te pas. In de clip voor Legs zien we overigens voor het eerst de ‘ronddraaiende’ gitaren van Gibbons en Hill, een gimmick die de band nog steeds gebruikt op concerten. Gimme All Your Lovin’ en Legs hebben iets dat heel kenmerkend was voor die periode: de eerste (halve) minuut hoor je nog geen muziek, maar krijg je al een inleiding op het verhaaltje van de clip. De verhaaltjes waren flinterdun, liepen over van de clichés en waren heel voorspelbaar, maar in 1983 vonden we dit wel leuk met z’n allen. Deze verhalen waren toch al veel leuker dan het clip-concept dat tot dan gangbaar was: de artiest of band die voor de camera het liedje nazingt/lipt. De beste deal in het hele clip-verhaal is misschien wel die van regisseur Tim Newman. Zijn rol was om met de clip de albumverkoop te boosten en daarom liet hij in z’n contract opnemen dat hij een percentje kreeg bij de verkoop van het album, een vast bedrag per schijf van 250.000 platen. Met 20 miljoen verkochte exemplaren zal dat inmiddels wel een leuk zakcentje geworden zijn. Nu we het over geld hebben: de rode hotrod was van Billy Gibbons en had een flinke duit gekost. Door die op de albumcover te zetten en te gebruiken in de video’s, kon Gibbons de aankoop ervan inbrengen als kost op zijn belastingsformulier, wat toch altijd mooi meegenomen is. Dat wordt althans voor waar verteld op internet. Wat wel helemaal zeker is: voor Legs kreeg ZZ Top een MTV Award.
Na Eliminator bracht ZZ Top nog Afterburner uit, in 1985. Daarop waren de synths nog nadrukkelijker aanwezig. Dit album sloeg vooral aan in de VS en de UK. In Nederland was de verkoop ervan niet zo slecht, maar de singles (Sleeping Bag, Velcro Fly, Rough Boy en Stages) haalden niet langer de hitlijsten. De tracks van Afterburner worden ook nog zelden gespeeld bij recentere concerten. Vandaag zit enkel nog Gibbons als origineel bandlid in ZZ Top.
Met Eliminator verloor ZZ Top dan misschien een deel van de fans van het eerste uur, ze kregen er een jonger miljoenenpubliek voor in de plaats. En die fans zijn de band nog altijd trouw.