Qua ambitie, visie en muzikale weelde is Solaris van The Ocean ongetwijfeld mijn plaat van dit jaar. Op een snikhete zomermiddag eind juli had ik de kans om met Robin Staps, gitarist en het creatieve brein achter The Ocean, van gedachten te wisselen over het ambitieuze concept achter de plaat, het leven in een andere werkelijkheid, wisselingen in de wacht en de prijs van ambitie. Wat volgde was een van de meest filosofische en diepgravende interviews die voor Rockportaal tot nu toe.
Dag Robin, kan je het interview beginnen door te vertellen wat er op dit moment op stapel staat voor The Ocean?
Zeker, we maken ons op voor de release van Solaris, ons nieuwe album. Onze tweede single is net uit en gisteren hebben we een optreden met de nieuwe bandbezetting. Het betrof een optreden in Marokko. In mei hebben we ook opgetreden tijdens het Wave-Gothic-Treffen in Leipzig. We hebben ook nog een optreden in India gepland staan in oktober. In november en december staat een Europese toer gepland om ons nieuwe album te promoten. Op dit moment doe ik veel interviews voor het nieuwe album. Kortom, het lieve leven is weer begonnen, haha.
Muzikaal is Solaris het meest veelomvattende album van The Ocean. Ook het concept achter het album is minstens zo ambitieus en het is geïnspireerd door het gelijknamige film van de Russische cineast Andrej Tarkovski uit 1972. Kan je hier wat meer over vertellen?
Ik ben al jaren fan van het werk van Tarkovski. Pelagial, ons album uit 2013, is conceptueel gebaseerd op een film van hem. Solaris is van mijn favoriete films en ik wilde al een lange tijd een album maken met verwijzingen naar die film. Ironisch genoeg was Solaris de werktitel van het nieuwe album. De plaat had nog andere titels, maar we uiteindelijk voor Solaris gekozen. De film zelf is veelgelaagd en weet mij nog altijd eindeloos te fascineren. In de basis gaat de film over een buitenaards wezen in de vorm van een oceaan. Heel toepasselijk natuurlijk voor onze band, haha. Het is een hele interessante film vanuit een psychologische invalshoek. Als entiteit verandert de oceaan de geesten van mensen en hij manipuleert hen zonder dat ze het in de gaten hebben. Door die geestelijke manipulatie worden trauma’s en herinneringen uit vorige levens naar boven gehaald. Hierdoor wordt het voor de hoofdpersonen onduidelijk of de ervaringen die ze hebben echt zijn of worden getriggerd door traumatische herinneringen uit een ver verleden. Op die manier refereert de film aan het concept van hyperrealiteit van de Franse filosoof Jean Baudrillard waarbij hij het onvermogen beschrijft van ons menselijk bewust zijn om de werkelijkheid te scheiden van een simulatie van die werkelijkheid. Zaken die in ons brein worden opgeroepen hebben geen basis in de echte wereld en andersom. Noem het communicatie zonder woorden en logica. Het nummer Simulacra, een compositie van 17(!) minuten, gaat specifiek over dit thema. Dat is het muzikale en conceptuele kern van onze nieuwe plaat. Dat is slechts een van de vele verhaallijnen op de nieuwe plaat.
Die verhaallijn lijkt bijna een metafoor voor lieden die 24/7 op internet doorbrengen in een soort digitale bubbel en het verschil niet meer kunnen maken tussen de werkelijkheid en de digitale schijnwerkelijkheid. De vergelijking met influencers en hun geobsedeerde volgers, complotdenkers en wappies dringt zich onwillekeurig op.
Inderdaad, dit zijn mensen die in hun eigen schijnwereld leven, zonder dat ze in de gaten hebben dat ze dit door hun eigen subjectieve ervaringen hebben gecreëerd. Objectieve feiten die door praktisch iedereen worden onderschreven, dringen bij hen niet door.
Volgens de bijgeleverde biografie gebruik je verschillende verhaallijnen als een canvas bepaalde hedendaagse politieke en maatschappelijke ontwikkelingen te becommentariëren. De net besproken Solaris-verhaallijn is daar een goed voorbeeld van. Kan je de andere verhaallijnen kort toelichten?
Het klopt inderdaad dat ik meerdere verhaallijnen gebruik om bepaalde politieke en maatschappelijke ontwikkelingen te bekritiseren. Deze verhaallijnen lopen dikwijls door elkaar heen en kruisen elkaar door de verschillende nummers. Eigenlijk is het album een soort van reddingsboot op een fictieve kosmische oceaan. Hier gaat Belligerence, onze nieuwste single, over. Subatlantic, het laatste nummer op onze vorige plaat, is nogal dystopisch van aard en het gaat over een groep mensen die de aarde verlaat op zoek naar een beter leven. De zoektocht naar een nieuw thuis en alles wat daarmee samenhangt is het verbindende element van alle verschillende verhaallijnen. De basis hiervoor zijn de geschriften en dagboeken van verschillende ontdekkingsreizigers uit de 15e, 16e en 17e eeuw, zoals Francis Drake, Vasco da Gama en Ferdinand Magellaan. Hun ervaringen en belevingen waren de inspiratiebron voor de kosmische reis op Solaris. De speciale fysieke editie van Solaris komt uit in boekvorm, genaamd het Boek van Solaris, bevat een historische tekst die we bewust hebben aangepast, zodat het binnen het narratief van het nieuwe album past. De daadwerkelijke teksten kan je handgeschreven terugvinden in de kantlijn van het boek. Vergelijk het met handgeschreven teksten in de kantlijn van een boek dat over reizen gaat. Die ervaring en beleving willen wij overbrengen met de speciale editie. Verder bevat de speciale editie nog talloze citaten van bekende ontdekkingsreizigers en verzonnen personages op de Solaris. Op die manier worden de ervaringen van ontdekkingsreizigers die echt hebben staan gespiegeld door de fictieve ervaringen van reizigers op de Solaris. Werkelijkheid en schijnwerkelijkheid staan op die manier naast elkaar. En zo zijn we weer terug bij de hyperealiteit van Baudrillard, haha.
De motieven van ontdekkingsreizigers ontstonden vaak een zekere mate van rusteloosheid en grenzeloze nieuwsgierigheid naar nieuwe gebieden en ervaringen, maar eindigden vaak in hebzucht en een hoop ellende voor de oorspronkelijke bevolking. De koloniale geschiedenis van Nederland is daar slechts een voorbeeld van.
Bijna elk Europees land met een koloniale geschiedenis kent daar voorbeelden van. Toch grijpen hedendaagse politici terug op de leidende figuren en ontdekkingsreizigers uit die periode om hun punt te maken en sterk te lijken. Er zijn genoeg parallellen te vinden tussen toenmalige excessen en het gedrag en daden van hedendaagse potentaten. Goddelijke inspiratie is nog zo’n voorbeeld. De historische ontdekkingsreizen hadden ook een sterk religieus motief, want er moesten nieuwe mensen worden bekeerd tot het Christendom. Als je naar hedendaagse leiders als Poetin en Netanyahu luistert, gebruiken ze veel religieuze gemotiveerde retoriek om hun rampzalige daden te rechtvaardigen. De menselijke drang om nieuwe dingen te ontdekken en andere mensen ‘onze’ beschavingsnormen op te leggen, is een ander belangrijk thema op Solaris. Deze menselijke drang om nieuwe dingen te doen en te ontdekken vind je ook terug in de kunsten en wetenschap. De prijs die mensen moeten betalen als gevolg van die dwang is een van de centrale vragen op het nieuwe album.
Die prijs van ambitie waar je het over hebt, bedoel je dat in een persoonlijke context of meer in het algemeen?
Dat persoonlijke aspect speelt zeker een rol. In welke mate ben je als artiest c.q. muzikant bereid om dingen te laten en je persoonlijke relaties te ontzeggen om je volledig te kunnen storten op het creëren van kunst. Of als je een gezin hebt, in welke mate ben je bereid om hen niet te zien als je lang op tournee bent? In een meer algemene zin legden ontdekkingsreizigers lokale bevolkingen ‘onze’ westerse normen op en werd de eigen cultuur en beschaving weggenomen en verdrukt. Als kunstenaar doe je op een andere manier precies hetzelfde. Je projecteert je eigen waarden en normen via je kunst en dringt deze als het ware op aan andere mensen. Toch wil ik benadrukken dat kunst niet neutraal hoeft te zijn. Sterker nog, ik vind het belangrijk dat kunst juist een bepaalde boodschap uitdraagt, discussies op gang brengt en mensen aan het denken zet. Soms is het goed om stil te staan waar dit ten koste van gaat. Wat is de prijs die jezelf en anderen moeten betalen voor de ambitie om koste wat kost te willen ontdekken en creëren. Je begon net over de persoonlijke prijs die een artiest moet betalen voor het creëren van kunst. De laatste twee jaren heb ik last van slaapstoornissen en veel daarvan is terug te voeren is op de totaal obsessieve manier dat ik bezig ben met The Ocean. Overdag ben ik bezig ben met bandgerelateerde zaken en ’s nachts kan ik er niet van slapen. Kortgezegd komen al deze onderwerpen in een vorm aan bod op Solaris.
Over de band gesproken, recent is de bezetting flink veranderd. Wat is er gebeurd?
Dat klopt, er hebben de nodige wisselingen plaatsgevonden. Zo’n zestig procent van de bezetting is veranderd. Achteraf bekeken, is dat inderdaad behoorlijk ingrijpend te noemen. Toen de Covid-epidemie voorbij was, hebben we ontzettend veel getoerd. Op jaarbasis speelden we sinds 2022 zo’n honderd shows over de gehele wereld. Het toerleven is zwaar en heeft zijn invloed op de fysieke en mentale welzijn van mensen. Niet iedereen is daar even goed bestand tegen. Ons hectische toerschema brak een aantal leden van de band steeds meer op en ze wilden zich begrijpelijkerwijs op andere dingen richten. Vooral Loïc en Paul, respectievelijk onze oude zanger en drummer, waren het toerleven beu. Onze oude gitarist David was vorig jaar vader geworden en was een lange tijd niet beschikbaar. In het jaar 2024 viel eigenlijk het doek voor onze vorige bezetting. We hadden onze eerste headlinertoer sinds 2014 en live speelden we de spreekwoordelijke sterren van de hemel, maar het werd steeds duidelijker dat de band van binnenuit implodeerde. We hielden stug vol, maar de bezieling was weg. Op enig moment kwam dit ter sprake en met name Paul en Loïc gaven aan dat ze klaar met de band waren en iets anders wilden gaan doen. Ik heb nog geprobeerd om ze op andere gedachten te brengen, maar hun motivatie was volledig weg. Het toerleven in een band als The Ocean vereist volledige motivatie en toewijding, anders hou je het niet vol. In het begin heb ik het best lastig gehad om hun beslissing te accepteren. Maar ja, ook dit soort dingen horen er helaas bij. We zijn op vriendschappelijke voet uit elkaar gegaan. Ik ben daar heel blij mee, want we hebben tien jaar met elkaar doorgebracht. De afscheidsshow op Hellfest vorig jaar was een prachtige ode aan wat we in die periode met elkaar hebben bereikt. Het was een magische en emotionele avond voor alle betrokkenen. Dit was het begin van het nieuwe hoofdstuk voor The Ocean. Oorspronkelijk wilde ik zelf ook voor een langere tijd de band in de ijskast zetten en me bezinnen op de toekomst. Door volslagen toevallige gebeurtenissen liep ik Enrico Tiberi Lane Shi, onze huidige vocalisten, tegen het lijf. Ook nieuwe gitarist Marco leerde ik in die periode kennen. Het was puur toeval, want ik was niet actief op zoek naar nieuwe muzikanten voor The Ocean. Op een of andere manier vonden zij mij, haha. Alles kwam geheel organisch tot stand. Al snel had ik een groep mensen om me heen die nieuwe muziek wilde maken en begon sneller dan gepland het hele proces wat uiteindelijk tot Solaris heeft geleid. De muzikale basis voor onze nieuwe plaat had ik gedurende de Covid-epidemie geschreven, maar dat waren voornamelijk rudimentaire gedeelten voor gitaren en de drums. Eigenlijk was dit materiaal bedoeld voor de potentiële opvolger van Phanerozoic II. Uiteindelijk zijn we een andere richting ingeslagen van wat uiteindelijk Holocene is geworden en is het materiaal dat ik eerder had geschreven niet gebruikt. Vorig jaar zijn we met de nieuwe bezetting met dit materiaal aan de slag gegaan. Solaris is op geheel organische wijze tot stand gekomen.
Vooral de vocalen van Lane voegt een geheel nieuwe dimensie toe aan Solaris. Ik vind het lastig om haar stijl van zingen onder worden te brengen.
Zeker waar, ze voegt haar spreekwoordelijke zwarte magie toe aan het bandgeluid, haha. Haar manier van werken is erg spontaan en gevoelsmatig. Haar vocalen op het einde van Light Polution zijn in een emotionele opwelling ontstaan en in 1 take opgenomen. Helemaal geconcentreerd begon ze plotseling een melodie zonder worden te zingen en dat hebben we opgenomen. Het was een magische ervaring om daarbij aanwezig te zijn. Ze is erg intens als zangeres en op de manier hoe ze kunst beleeft en voortbrengt. Ze komt uit een gehele andere muzikale wereld dan ik, maar dat is juist wat het zo interessant voor mij maakt.
Zoals ik al eerder in het interview zei, is Solaris de meest veelzijdige en ambitieuze plaat in de discografie van The Ocean. Was dit een bewuste keuze en wilde je een soort muzikaal statement maken?
Ik weet het eerlijk gezegd niet. Het songmateriaal zelf ontstond op een spontane en organische manier binnen een relatief korte tijdspanne. Al dit materiaal ontstond al in 2021, behalve Milk Of My Dream dat vorig jaar tot stand is gekomen en grotendeels door Enrico is geschreven. De vocalen en teksten zijn vorig jaar tot stand gekomen. Het achterliggende concept van Solaris kwam in de maanden dat we met het album bezig waren tot stand. Zo gaat het eigenlijk altijd met The Ocean, je begint een grove schets en het kost tijd om het idee tot volle wasdom te laten komen. Ook de andere leden van de band hebben hun creativiteit aan het proces toegevoegd. In de loop van tijd evolueren nummers en worden het compleet andere entiteiten dan je zelf had bedacht. Dat is juist de magie van creatieve proces vind ik.
Al sinds het begin van de band ben jij de belangrijkste componist van The Ocean. Hoeveel ruimte geef je andere bandleden om met ideeën te komen?
Als componist juich ik het juist toe dat andere bandleden met ideeën komen. Ik vind het belangrijk dat anderen ook hun stempel op de muziek kunnen drukken. Het is juist erg interessant voor mij om te zien hoe ze de muziek vanuit hun perspectief beleven. Daarom werk ik liever met een groep mensen dan als soloartiest. Iedereen in de band heeft veel bijdragen deze keer. De baslijnen op het album zijn volledig geschreven door Mattias. Ik ben daar niet bij betrokken geweest. Jordi, onze drummer, heeft goed geluisterd naar de originele drumpartijen zoals ik ze had geprogrammeerd, maar hij heeft toch zijn eigen stempel op het geheel gedrukt. Zoals ik eerder heb gezegd, zijn de vocalen vorig jaar opgenomen en dat is geheel het terrein geweest van onze nieuwe vocalisten. Er stond vooraf niets vast. Soms hadden Enrico en Lane hele specifieke ideeën over een bepaalde zanglijn en soms kwam ik met een suggestie. Het was een spontaan en organisch proces en ik ben erg blij met het resultaat.
Tenslotte wil ik je nog wat vragen over Pelagic Fest. Wat is jouw artistieke visie achter dit geheel en hoe is het een en ander in Maastricht terecht gekomen?
Pelagic Fest bestaat al een paar jaar en voorheen werd op onregelmatige tijden en op verschillende locaties gehouden in Berlijn. Ik wilde dit tot een jaarlijks evenement maken. Ik was nooit echt tevreden met de locaties waar het evenement werd gehouden en de lokale politiek in Berlijn maakte het er ook niet makkelijker op. In de huidige vorm duurt Pelagic Fest twee dagen en treden ongeveer met 25 bands op. Dat zijn ruim 200 muzikanten bij elkaar en in Berlijn hebben de meeste zalen de faciliteiten niet om zoveel mensen op een fatsoenlijke manier te accommoderen. In Nederland hebben veel podia die faciliteiten wel. De Muziekgieterij in Maastricht is hiervan een mooi voorbeeld. De faciliteiten en belichting zijn daar fantastisch. In het verleden hebben we met The Ocean daar al eerder opgetreden en ik was erg onder de indruk van wat ik zag. Zulke zalen hebben wij niet in Berlijn. Ik deed de suggestie om Pelagic Fest in de Gieterij in Maastricht te houden en de boeker hapte meteen toe. We houden het nu voor de derde in Maastricht tot volle tevredenheid van alle betrokkenen. Iedereen bij de Gieterij is betrokken en professioneel. Problemen worden op een vlotte manier opgelost, zodat ik me volledig kan richten op het creatieve gedeelte van het festival. Pelagic fest is hoofdzakelijk bedoeld om band en artiesten op ons label een podium te bieden en voor het voetlicht te plaatsen. Dit jaar hebben we ook bands uitgenodigd die passen binnen de artistieke visie van Pelagic Fest maar geen onderdeel uitmaken van ons label. Dit jaar hebben we voor het eerst een goede mix van bands die op ons label staan en bands die naar ons idee iets creatiefs en origineels toe te voegen hebben aan de metalscene als geheel.