De Belgische oldschool deathmetalband Exoto bracht in 2023 zijn afscheidsalbum Final Festering uit. Na nog wat concerten dat jaar ging de stekker er uit. Maar kijk. Dit jaar werd er plots een eenmalig reünieconcert aangekondigd, op het festival Hell on Air in Diest (B). En kort na dat concert blijkt dat dat niet zo eenmalig was. Voor volgend jaar staan alweer vier concerten in de agenda van Exoto, met onder meer Kings of Death Metal in Hardenberg. Rockportaal ging luisteren bij frontman Chris om te horen hoe dat nu eigenlijk zit. Chris stond erop elke vraag uitvoerig te beantwoorden. Er komt misschien wel een nieuwe release aan van Exoto.
Maar eerst nog even de geschiedenis. Exoto werd opgericht in 1989. Hun death metal is agressief, snel en technisch. Hun eerste twee demo’s worden ‘Demo of the Month’ in Aardschok. De EP Ashes komt uit bij Tessa Records en ze veroveren de Benelux als support van Morbid Angel, Loudblast, Annihilator, Malevolent Creation, Benediction, Massacre, Grave, Gorefest, … Van hun debuutalbum Carnival of Souls verkopen ze in één week tijd liefst 1.000 exemplaren, in 1994. Exoto wordt opgepikt door Stubru en mag zelfs op Graspop spelen, dat is heel uitzonderlijk voor een Belgische deathmetalband in die tijd.
Er is niet enkel succes, maar ook doffe ellende. Drummer Didier sterft in een auto-ongeval, maar de band gaat door en tekent een deal met het Duitse label Black Mark Records voor drie albums. Daarvan komt er slechts één uit (A Thousand Dreams Ago), want op de vooravond van een Europese tournee met een Amerikaanse band gooit Exoto in 1996 de handdoek in de ring.
Tussen 2012 en 2014 waren er een paar losse reünieoptredens en wordt er een soort van Best Of-album uitgebracht. Omdat de vraag naar optredens blijft komen, zet frontman Chris in 2016 Exoto opnieuw op de rails. In 2019 volgt de eerste release met nieuw materiaal van een vernieuwde line-up: de EP Absolution In Death. De plannen voor een nieuw full album krijgen een deuk door covid. Een tweede kink in de kabel is het auto-ongeluk van frontman Chris eind 2019. Hij overleeft dat ongeval, maar door aanhoudende nekklachten lukt repeteren en optreden niet meer zoals het zou moeten. Er volgen nog het afscheidsalbum Final Festering en een afscheidstournee in 2023.
Exoto is al drie keer gestopt en nadien opnieuw herstart. Wat was het vonkje waardoor je na dat ‘eenmalige’ reünieconcert op Hell on Air besliste om er toch nog enkele jaren aan te breien?
Chris: Een aantal weken na Hell On Air, dat was begin mei van dit jaar zijn we met de band samengekomen om wat na te praten over ons optreden en te bekijken hoe het verder zou verlopen.
Voor het zover was, had ik van de jongens al vernomen dat ze heel graag verder zouden doen. Twee wilden dat op de manier zoals het nu gepland is (omdat zij ook nog in andere bands zitten) en eentje wou er opnieuw vol voor gaan. Het heeft dan ook niet heel lang geduurd die avond voor er beslist werd om nog verder te doen, enkel de manier waarop, daar moesten we samen nog uit komen.
Ikzelf had verschillende redenen om Exoto opnieuw op de rails te zetten, maar er is één hoofdreden en dat waren de reacties toen ik na ons optreden op Hell on Air in de zaal kwam. Nog nooit eerder heb ik zoveel enorm goede reacties gekregen, zelfs van mensen die ik nog nooit op een optreden gezien had of die Exoto zelfs nog nooit gezien hadden. Dit heeft mij zoveel deugd gedaan. Het besef dat ik ondanks mijn pijn en miserie toch nog andere mensen een beetje gelukkig kan maken, ze kan laten genieten van de muziek die ik samen met de rest van de band uit niets hebt gemaakt.
We hadden bij dat reünieconcert slechts 16 CD’s bij als merch. CD’s die uit onze eigen voorraad kwamen en die we teruggekocht hadden van muziekwinkels in de buurt. Die CD’s waren volgens onze crew-mensen in een aantal minuten na ons optreden allemaal verkocht. Dat het niet alleen mooie woorden waren, maar dat die ook in daden werden omgezet, dat doet toch iets met me.
Natuurlijk waren er ook reeds kriebels toen we terug bij elkaar waren om te repeteren, dat is een sfeer die niet te vergelijken is eigenlijk. Het zijn misschien niet je allerbeste vrienden, maar we zullen er zeker wel zijn voor elkaar wanneer het nodig is.
Als je achteraf de foto’s en video’s ziet van dat reünieconcert, dan zie je ook dat de andere leden zich echt geven en zich amuseren. Bij mezelf zie ik vooral de pijn die ik voelde, maar toch heb ik me grotendeels geamuseerd en daarvoor wil ik Erik van Club Hell bij deze nog eens extra bedanken. Een leuk detail: zelfs mijn eigen huisdokter heeft me ten stelligste aangeraden om terug met de band te beginnen. Hij zit zelf in een band en weet welke energie en positief gevoel je dat kan bezorgen. Voor alle duidelijkheid, ik ben ook geen heilige. Het is dus niet enkel voor anderen dat ik doorga met Exoto, ik sta er zelf ook voor de volle 100% achter. Al bezorgt het me extra pijn zowel tijdens repetities als tijden optredens.
Als de concerten in 2027 goed verlopen en er blijft vraag naar optredens, komt er dan een vervolg in 2028? Of is het eind 2027 definitief gedaan met Exoto?
Chris: In principe stoppen we niet meer met Exoto. Er komt al zeker nooit nog een afscheidsoptreden. Misschien nog wel een afscheid van een Exoto-lid als de rest zou beslissen om door te gaan en we dan een vervanger zouden vinden. Elk Exoto-optreden kan dus vanaf nu het laatste of het afscheidsoptreden zijn, omwille van mijn lichamelijke toestand maar ook door de professionele of persoonlijke situaties van andere bandleden.
In principe gaan we deze keer door tot er geen vraag meer is naar Exoto. Maar het zal beperkt blijven tot 4 of 5 optredens per jaar (pin ons niet vast op dat exacte aantal). Dat is wat met de band afgesproken hebben. Er komen normaal gezien geen nieuwe tracks meer (of ze zullen zo goed als thuis volledig tot stand moeten komen), want onze repetities zijn heel beperkt in aantal. Iedereen van de band heeft daarvoor wel zijn redenen. Wel zullen we altijd 100% klaar zijn als er een optreden aankomt. Ook wanneer er langere tijd geen optreden gepland is, repeteren we toch tussendoor eens om de band voldoende scherp te houden.
We hebben het nu over concerten van Exoto. Is het niet jammer dat er (nog) geen full live-album van Exoto bestaat (behalve de eerste demo en de bonustracks op de vinylversie van Absolution in Death). Liggen er oude live-opnames in een of andere kluis? Zou dat nog kunnen in 2027, een live-album opnemen en uitbrengen?
Chris: Er zijn hier en daar wel wat live-opnames van Exoto, maar deze zitten zeker niet in een kluis. In onze eerste periode (1989-1996) werd zowat elk optreden opgenomen, maar was met een soort van walkman door Peggy, de zus van onze toenmalige Didier. Het spreekt voor zich dat de opnamekwaliteit echt niet voldoende is om uit te brengen, zeker niet in deze tijd. Vroeger had dat zijn charme nog wel, want van onze live-tape Waiting For The Maggots zijn er destijds honderden verkocht.
Van de tweede Exoto (2016-nu) zijn er wel een aantal opnames via de PA, maar het probleem is dat het gewoon stereo opnames zijn en dus geen afzonderlijke kanalen. Bijgevolg kunnen die niet hermixt worden en klinken dus niet zoals het hoort. Van een optreden in de Hell in Diest zijn er wel van opnames op afzonderlijke kanalen, maar wat ik me daarvan herinner is dat het ook niet ons beste optreden was en bijgevolg niet iets dat in aanmerking komt om officieel uit te brengen. Want dan moet het kwalitatief toch bevredigend zijn voor de band zelf of anders doe je dat niet.
Als je echt een kwalitatief live-album wil afleveren, dan moet je daar gewoon echt rekening mee houden lang voor het optreden begint. Er is nog geen enkel live-album dat gewoon één op één een kopie is van wat van de PA komt. Dat klinkt gewoon ook veel te schel en dergelijke. Voor de reacties van het publiek moet je al echt micro’s gaan hangen in de venue, want in een gewone PA-opname komt het publiek enkel binnen via de micro van de zanger en dat is gewoon heel heel beperkt.
Bovendien ben ik persoonlijk ook geen echte fan van live-albums van deathmetalbands. We zijn ook heus niet de enige, zelfs niet de enige Belgische deathmetalband, die zich nog niet aan een live-album gewaagd hebben. Voor fans van hard rock vind ik een live-album een meerwaarde. Dan hoor je de volksmassa tussen de nummers, enz.
Acht de kans dus maar uitgesloten dat er nog ooit een live-album zou komen van Exoto of er moet een gek zijn die er voldoende geld tegenaan wil smijten voor het maken van een echt goede live-opname. Heel misschien kan er één of andere release zijn, die er misschien ooit nog zou kunnen komen, die wat aangevuld worden met live-nummers maar dat zal het dan ook zijn.
Als je kon teruggaan in de tijd, welk concert zou je dan alsnog als live-album willen opnemen? Wanneer was Exoto op zijn allerbest?
Chris: Dit is een moeilijke vraag want in mijn ogen zijn er twee Exoto’s, die tot 2013 en die vanaf 2016. Maar als ik eerlijk moet zijn dan kies ik voor de eerste Exoto line-up van 1994 tot 1996. Toen waren we een goed geoliede machine, wat niet verwonderlijk was omdat we tot drie keer per week repeteerden en heel veel optraden. Iedereen ademde toen Exoto in en uit… Maar ook met de huidige Exoto is het prima in orde, al horen we zelf af en toe hier en daar toch eens een foutje.
Als we vandaag zeggen van een band dat ze oldschool-deathmetal spelen, dan hebben we een duidelijk afgebakend idee van het geluid, de ritmes, de vocalen, de tempowisselingen en zelfs van de productie die we daarbij verwachten. Nochtans waren de deathmetalpioniers heel divers in al die zaken. Of waren die aspecten die we vandaag als oldschool-death aanduiden toen inderdaad de gemene deler?
Chris: De belangrijkste onderdelen van oldschool-deathmetal (OSDM) heb je reeds aangehaald. Er waren vroeger drie grote OSDM-peilers. Je had de Amerikaanse scene met Death, Cannibal Corpse, Malevolent Creation en zoveel anderen. Dan had je de Scandinavische scene met Entombed, Dismember en anderen. En dan had je eigenlijk nog de Nederlandse scene met Asphyx, Sinister, Pestilence en anderen.
De ritmes varieerden telkens wat, al waren deze soms ook gewoon hetzelfde. Het was vooral de sound die het onderscheid maakte, terwijl de Amerikanen er ook wat uitsprongen op tekstueel gebied. De Nederlanders zaten daar toen wat tussenin en gebruikten regelmatig het beste van beide scenes, wat ook heel goed werkten.
In mijn ogen is het eigenlijk heel simpel, je kan bijna geen OSDM maken als je niet in die tijdsgeest geleefd of gespeeld hebt. Want OSDM was veel meer dan een metalgenre. Het was en is eigenlijk nog steeds, hoe beperkt ook, een community. Het is niet voor niks dat bands als Death To All, Gruesome en nu heel recent Left To Die nog steeds zo’n succes hebben.
OSDM is dan waarschijnlijk ook een uitstervend genre en groep van liefhebbers. De fans zullen er altijd wel wat blijven, maar de groepen zullen gaandeweg uitdoven want een nieuwe band die OSDM zou gaan spelen, dat gaat er bij velen niet in als het geen bandleden zijn die er destijds al bij waren. Carnation wordt bijvoorbeeld beschouwd als OSDM, maar als ze dat echt willen zijn dan hadden ze nooit op de proppen gekomen met cleane zang. Daarmee hebben ze zelf bewezen geen rasechte OSDM te zijn. Dit neemt uiteraard niet weg dat ze nog steeds heel goed zijn! Dus koester die OSDM nog maar zolang het kan, er gaat een moment komen dat het nog enkel via beluisteren kan…
België behandelt zijn metal- en hardrockpioniers misschien een beetje stiefmoederlijk. Op festivals geven ze wel een podium aan beginnende bandjes uit Australië of Mongolië, terwijl de eigen pioniers/helden vaak vergeten worden. Moet België zijn pioniers meer koesteren?
Chris: Ik denk dat je het dan vooral over Graspop hebt en terecht. Festivals als Alcatraz en Antwerp Metal Fest doen hun best om Belgische bands te plaatsen, zij het dan de populaire bands van vandaag. Voor oude gloriën is er blijkbaar geen plaats, maar misschien leeft er ook niet voldoende interesse meer, ook niet voor band als bijvoorbeeld Killer. Cyclone lijkt de enige bands die die vloek lijken te doorbreken en het is hun dan ook volledig gegund. Toch blijft het raar, want ook met Cyclone hebben we in het verleden verschillende keren het podium gedeeld. Ikzelf heb trouwens nog steeds een goede band met Guido van Cyclone.
Dat een onbekende band uit God weet waar belangrijker en beter wordt geacht dan een goede Belgische band is jammer genoeg altijd zo al geweest. Het was 2013 toen Bob van GMM ons contacteerde met de vraag of we klaar konden zijn voor GMM. Wekenlang heeft hij ons aan het lijntje gehouden om ons uiteindelijk telefonisch te laten weten dat ze gekozen hadden voor God weet wie, een band waar ik zelf zelfs nog nooit van gehoord had. Toen Bob destijds den Biebob nog had, hebben we er verschillende keren gespeeld en telkens was het uitverkocht. Toen waren we blijkbaar wel goed genoeg.
We krijgen zo dikwijls de vraag waarom wij nog niet gespeeld hebben op AMF of op Alcatraz of op GMM, maar we kunnen er zelf niet op antwoorden. We zijn misschien gewoonweg niet goed genoeg. Ik zou anders niet weten waarom. Maar nogmaals, AMF en Alcatraz doen hun best en ze moeten natuurlijk ook kijken naar de bezoekers die steeds jonger worden. Beide organisaties willen nog groeien en groter worden, dus het is hun goed recht om de bands te programmeren die zij willen. Willen onze fans Exoto op die festivals aan het werk zien, dan moeten ze dat aan de organisatoren duidelijk maken.
In een interview met de Amerikaanse culinary deathmetalband A La Carte werd Exoto genoemd en geroemd als één van hun voorbeelden. Is die internationale erkenning er altijd geweest voor Exoto?
Chris: Blijkbaar zijn we in de States gekend, maar misschien ook wel niet bekend. Dit hebben we vooral te danken aan ons tweede album A Thousand Dreams Ago. Dat is daar heel goed verkocht toen het net uitkwam. Nadien is er daar ook nog erkenning gekomen voor Carnival Of Souls, maar op dat moment waren alle CD’s reeds uitverkocht. Toen ik in 2016 opnieuw begon met Exoto werd ik niet veel later gecontacteerd door Ted van The Crypt Records USA. Hij wou dolgraag Carnival of Souls uitbrengen op vinyl, omdat dat nog nooit eerder gebeurd was. Na wat over en weer gepraat met het label dat de CD destijds gereleased had, is dat dan gelukt.
De 500 exemplaren waren in een korte periode allemaal aan de man gebracht, maar een nieuwe release op vinyl is er tot op heden niet meer gekomen. Nochtans is er nog steeds vraag naar. Een klein nadeel van het album is de lang speelduur. Het kan niet op 1 vinyl geperst worden en een dubbele vinyl verhoogt de productiekosten. Hetzelfde probleem geldt voor A Thousand Dreams Ago, zoniet was daarvan ook al wel een vinylversie verschenen.
Omdat de vinylverkoop zo goed gelopen had, werden we wat later gecontacteerd door een Amerikaans label om Carnival of Souls ook opnieuw op CD uit te brengen. Dat gebeurde met een eerste oplage van 1.000 stuks. Omdat die vrij vlug uitverkocht volgde nog een tweede release van 1.000 stuks. Tellen we alles op dan zijn er van Carnival of Souls maar liefst 4.000 CD’s verkocht. Niet slecht voor een Belgische band toch? En we zouden er nog meer kunnen verkopen, mochten er nog exemplaren beschikbaar zijn.
Voorts hebben we ook een paar keer toestemming gegeven om Exoto-shirts te laten printen in de VS en andere landen zoals Columbia en Chili. Wanneer we dat niet deden, deden ze het immers toch, dan zonder onze toestemming. Nu hadden we er nog een beetje zicht op, maar we hebben nooit een exemplaar ontvangen zoals oorspronkelijk wel beloofd was.
In 2017 of 2018 zijn we ook even bezig geweest om voor één optreden naar de States te gaan, maar dit was financieel niet haalbaar. Je moet echt aangeven dat je komt optreden (werken) en dat samen met de verplaatsingskosten maakte het een mission impossible. Heel jammer dat dat niet gelukt is.
Wat beschouw je als het hoogtepunt in de carrière van Exoto?
Chris: Voor mij persoonlijk is het hoogtepunt het totaal en de kwaliteit van de vier releases: Carnival Of Souls, A Thousand Dreams Ago, Absolution In Death en Final Festering. Van elk van die vier releases ben ik nog steeds enorm tevreden en trots. Die staan er gewoon, vind ik.
Carnival Of Souls is intussen toch een soort van cult-cd geworden in de deathmetalscene en ondanks dat hij van 1994 is, zou die vandaag nog steeds zijn mannetje kunnen staan tussen nieuwe releases. Bovendien heeft dit album ons ook een platencontract voor drie albums in vijf jaar met Black Mark opgeleverd. Als ik daar vandaag op terugkijk, is dat wel het echte hoogtepunt geweest…
A Thousand Dreams Ago heeft als album nooit de aandacht en erkenning gekregen die het verdiende, vind ikzelf. Het was anders dan Carnival of Souls, maar daarom niet slechter. De timing was gewoon ook te laat. Eind 1995 was het alleen grunge dat de dienst uitmaakte.
Absolution In Death vond ik ook een klepper. Het eerste album van Exoto 2.0 was meer dan geslaagd. Het was moderner, wat mee met zijn tijd, maar nog steeds typisch Exoto. De 650 verkochte exemplaren liegen er ook niet om.
Final Festering wordt door heel wat mensen beschouwd als ons beste album en dat blijft een moeilijke om dat te bevestigen. Het zal Final Festering zijn of Carnival of Soulms. Ik beschouw Final Festering als de Carnival of Souls van deze tijd maar waarschijnlijk zal hij nooit die erkenning en waardering krijgen zoals Carnival of Souls dat wel deed. Dat ligt volgens mij niet aan de kwaliteit, maar aan de tijdsgeest…
Exoto kende ups en downs. Lig je nu nog soms wakker van de klassieke ‘wat als’-vragen of heb je elke tegenslag een plaats kunnen geven?
Chris: Ik heb ondertussen alles wel een plaats kunnen geven, gelukkig maar. Ik lig er zeker niet meer van wakker maar er zijn wel degelijk wat wat als-vragen die nog wel eens opborrelen. De grootste is ongetwijfeld ‘wat als Didier niet verongelukt was?’ Molly heeft toen Didier zijn plaats perfect ingenomen, maar toch was het wat anders. Ik had persoonlijk met Didier de beste band. We waren twee handen op één buik, twee broers die enkel leefden voor Exoto…
‘Wat als Flip niet gestopt was in 1996?’ Dit is ook een hele grote wat als-vraag. Op dat moment begon echt alles pas ‘groot’ te worden. De tweede CD was net uit. We mochten een Europese tournee spelen als support van een Amerikaanse band. We hadden ons platencontract met Black Mark. Er was een videoclip gepland. Het stond zo goed als vast dat we mochten openen voor Slayer in Vorst Nationaal. We mochten een live-sessie spelen op Studio Brussel en nog vanalles. We moesten toen de keuze maken of we al dan niet alles op Exoto zouden zetten. Flip was de oudste. Hij had een goede job, hij was getrouwd, hij had een dochter en een tweede kindje was op komst. Hij kon toen gewoon niet kiezen voor het leven als artiest. En omdat het Flip was die alle tracks schreef, die ervoor zorgde dat Exoto net wat anders klonk dan een andere deathmetalband, had de rest geen andere keuze dan Exoto ten grave te dragen…
‘Wat als we niet zoveel line-up wissels gehad hadden sinds Exoto 2.0 in 2016?’ is nog zo’n wat als-vraag. We hebben toen veel te veel tijd verloren met het vinden van een gepaste line-up voor de tweede Exoto. We hebben daarmee veel te laat met een album op de proppen kunnen komen en dus te lang ter plaatse blijven trappelen. Let op, dit is absoluut geen verwijt naar die ex-leden. Het is gewoon zo moeten lopen.
‘Wat als ik dat verkeersongeval in 2020 niet gehad had?’ Dit ongeval heeft letterlijk en figuurlijk heel mijn leven overhoop gehaald, ook en vooral mijn privé-leven. Dit was ook de reden van ons stoppen in 2013 en de beperkte huidige heropstart. Ik ga hierover niet uitweiden, diegenen die me wat kennen, zijn op de hoogte van mijn lichamelijke toestand en dat is voldoende. Maar het is verdomme niet makkelijk en ik wens het niemand toe. Wil je een idee , lees dan teksten maar eens Lit From Within en Mountain Of Pain.
Er is één nummer dat jullie misschien nog opnieuw willen opnemen. Waarom dat ene nummer?
Chris: Dat ene nummer is het titelnummer van het album Beyond the Depths of Hate. Dat album is er eigenlijk gekomen op voorzet van Flip. De reünie van de oude Exoto line-up was afgelopen en de nummers zaten er dus nog goed in. Flip had dan graag al die nummers nog eens opgenomen om ze later zelf te kunnen beluisteren. Allemaal in dezelfde audio-setting en het moest niet heel goed zijn. Het was vooral voor onszelf. Ook niet alle leden hebben daar toen nog aan meegedaan, omdat ze daar geen behoefte aan hadden. Enkel Molly, Flip en ik hebben die opnames gedaan. Flip speelde dus beide gitaarpartijen en de baslijnen in. Toen die opnames klaar waren, heeft dit nieuws op de één of andere manier de interesse gewekt van Vic Records uit Nederland. Die wou die opnames graag uitbrengen op vinyl als een soort van Best of. Op dat moment beseften geen van de partijen dat de opnames zo belabberd klonken en is het hele project doorgegaan. Pas achteraf waren we een beetje beschaamd. Ik kan het eerlijkheidshalve niet anders verwoorden. We hebben dat album zelfs van Spotify gehaald.
Maar het titelnummer was toen een heel nieuw nummer op die CD. Het is gewoon één van de betere Exoto-nummers ooit en dat willen we nu dan ook eindelijk eens in wat betere kwaliteit opnemen en uitbrengen. Dat nummer verdient dat gewoon!
En nu we er toch over iets nieuw bezig zijn, kan ik alvast vertellen dat we spelen met het idee om nog een CD uit te brengen, een dubbel CD zou het zelfs worden dan. Het zou een mooi platform zijn om de nieuwe opname van Beyond The Depths of Hate op te zetten, maar het zou vooral ook het gat vullen dat we nu geen hebben bij onze geplande optredens. We hebben namelijk zo goed als geen enkele CD meer om aan te bieden. En het kan niet dat mensen een band live zien, die (liefst) goed vinden, een CD ervan willen aanschaffen, maar er niks aanbod is.
Dus spelen we het idee om een echte Best of aan te bieden die begint met onze beste demo-nummers en eindigt met de beste nummers van Final Festering en alles wat daar tussen zit.
Dan hebben de mensen die ons net live gezien hebben niet een enkel een CD maar ook gelijk de garantie dat ze zeker alle nummers op CD hebben die ze net gehoord hebben. Iets wat meestal niet het geval is wanneer je als band verschillende CD’s hebt en dus te koop aanbiedt.
We hebben ondertussen ook al een interesse-peiling bij onze fangroep op Facebook – Puppets of Death – en die zijn allemaal even enthousiast en staan ook open voor zo’n CD. Dus eigenlijk moeten we dat gewoon doen, maar dan is er spijtig genoeg nog de financiële kant. Daar moeten we nog even kijken hoe en wat. We zijn ook met een label bezig dat de nodige interesse heeft. Afwachten dus.
Exoto-drummer Sepp Coeck maakte als Skeletron remixes van Exoto-nummers. Een geslaagde oefening of liever niet?
Chris: Ik vind die remixes zalig. Niet omdat het met fragmenten van Exoto is, maar vooral omdat het gewoon goede tracjks zijn in dat genre. Zijn versie van Haunted Head is voor mij persoonlijk het beste en passeert hier af en toe wel eens op mijn Spotify. Dit nummer moet je gewoon keihard zetten. En al ben je geen metalhead, die remixen bevatten een vibe die je toch wat kunnen triggeren, die je ten minste gaat waarderen.
Sepp heeft al gevraagd naar alle losse stukken van onze EP Absolution In Death, maar eerlijk gezegd, ik ben ze tot nu toe altijd al vergeten op te vragen bij Yarne Heylen. Ik ben ook niet zeker of ze daadwerkelijk nog wel ergens bewaard zijn, na het verhuizen van Yarne’s studio. Hopelijk kan dit nog wat vervolgd worden want onze Seppie doet dat echt goed!
Heb je nog ideeën voor nieuwe songs of ben je nu uitverteld?
Chris: Ik heb eigenlijk nog wel een paar ideeën. Niet genoeg voor een boek meer of een volledig album, maar een aantal songs zou nog wel moeten lukken. Mocht het ooit nodig zijn, dan lukt dat me wel, de wereld en de geschiedenis is namelijk gek en gruwelijk genoeg om voldoende inspiratie te vinden om ‘grellige’ teksten over te schrijven.
De vinyl-versie van Absolution in Death heb je opgedragen aan wijlen Brett Hoffmann van Malevolent Creation. Wat heeft die voor jou betekend?
Chris: Brett heeft vrij veel voor mij betekend eigenlijk. Ik heb Brett in de jaren ’90 leren kennen toen we een aantal keren samen gespeeld hebben. En Brett is gewoon een crème van een gast, zoals we dat in Vlaanderen zeggen. Ook als muzikant was hij gewoon een topper. Zijn zangstijl is bijna niet te evenaren. Wat een longen had die kerel… Doordat we dus een podium deelden, wisselden we gegevens uit en zo hebben we in het begin nog wat brieven geschreven om in contact te blijven en muziek uit te wisselen. Zo heb ik mijn lyrics doorgestuurd om ze te laten checken. Ik zond ook creation tracks om te vragen wat hij ervan vond. Hij vond ons ook goed, tenminste dat zei hij toch tegen mij. Ik wou dan vooral de agressie en gedrevenheid van Malevolent Creation in onze nummers krijgen, want daar keek ik naar op.
In de loop der jaren is het contact gestopt, ook door het stoppen van Exoto zelf. Toen ik echter mijn eerste stappen op Facebook zetten, hebben we elkaar snel terug gevonden en hadden wee elkaar best veel te vertellen. Samen op de planken staan, dat is jammer genoeg niet meer gelukt. Dan kwam de dag dat hij vertelde van zijn ziekte. Ik was daar enorm door aangedaan. Omdat destijds Chuck van Death niet geholpen kon worden omwille van financiële redenen, heb ik onmiddellijk besloten om iets op poten te zetten voor Brett in België en later met uitbreiding in Europa. Die contacten was ik al aan het leggen.
Maar het is te snel gegaan; Na zijn eerste chemo is Brett zienderogen achteruit gegaan en heb ik ook niet meer gechat met hem. Zijn vrouw Kim hield me wel dagelijks op de hoogte. Enkele dagen later al is Brett gestorven, nog voor we iets op poten kunnen zetten hebben om zijn therapie te helpen betalen. Toch ik heb doorgedaan omdat alles geregeld was, maar vooral omdat Kim het geld kon gebruiken voor het betalen van de enorme medische kosten en voor zijn grafsteen. Het bericht dat er geld van onze acties zit in zijn heel mooie, overdonderende grafsteen geeft me echt een voldaan gevoel.
Ik vergeet nooit ons optreden met Malevolent Creation en Grave in Frankrijk. Daar was letterlijk geen kat. Het was een zaaltje achter een bordeel. Bijna niemand vond de ingang. Maar wat hebben we ons daar geamuseerd met de drie bands. Tijdens het optreden van Malevolent wisselde elk bandlid, behalve Brett, van instrument en nog was het een geweldig concert. Die tijden zie je nu niet meer. Contact met andere bands die op dezelfde affiche staan is vandaag blijkbaar uit den boze. Net als bij de mensheid na Covid is het ieder voor zich… Dat is zo zo jammer
Als we vandaag vergelijken met de begindagen van Exoto, dan valt nu misschien het overaanbod van bands en releases op als belangrijkste. En het gemak om wereldwijd fans te bereiken. Was vroeger alles beter of worden we vandaag muzikaal verwend?
Chris: Ik ga hier gewoon heel eerlijk en persoonlijk op antwoorden. De kwantiteit is overdonderend. De kwaliteit is belabberd en moet voor 99% van de gevestigde waarden komen die eigenlijk muzikaal ook uitgeblust zijn. Zeg eens eerlijk: de laatste albums van Cannibal Corpse, Obituary, Slayer enz kunnen toch langs geen kanten meer tippen aan hun materiaal van de jaren ’80 en ’90!?
Hoeveel echt goede bands komen er nog bij? Er komen nog veel bands bij maar echt goede? Voor mij is het heel eenvoudig. Vroeger kocht je een album en na éénmaal door geluisterd te hebben, had je reeds je favoriete nummers. Die sprongen er uit en hadden een eigen vibe. Zet vandaag een nieuw album op en na afloop weet je zo goed als niks. Er staat niks echt slecht meer op, maar ook heel zelden nog maar één nummer dat eruit springt. Zo goed als allemaal hetzelfde, dezelfde vibe, snelheid, gevoel, noem maar op. Voor de muzikanten zelf zal elk nummer wel zijn eigen leven hebben, maar voor de fans, de luisteraars niet meer. Dat krijg ik dikwijls te horen. Daarom ook proberen wij met Exoto dat taboe te doorbreken, vroeger al en op Final Festering nog steeds. De indrukken van onze fans lijken te bevestigen dat we hierin aardig in geslaagd zijn. Dus, ja, vroeger was alles beter. Elke groep had zijn geluid, zijn eigen identiteit. Meestal zelfs zijn vaste studio om op te nemen met vaste producer en bijgevolg een herkenbare sound. De relaties tussen de bands waren super. Iedereen hielp iedereen. Nu trekken enkele de echt beste bands wat met elkaar op.
Er waren veel minder optredens en je trad enkel op als je goed genoeg was, niet omdat je gratis of voor een bak bier al wou optreden. Je werd nog opgevist door een platenlabel als je goed genoeg was, nu gebeurt dat nog zelden en moet je echt leuren met je product en krijg je een verbintenis dan kleden ze je eigenlijk uit en komt het erop neer dat ze eigenlijk enkel je distributie doen. Daar wilde ik met Anti-Hero Records komaf mee maken maar de man achter de schermen ervan had en heeft op dit moment nog steeds andere prioriteiten en zodoende is AHR nog steeds niet van de grond.
Dan heb je nu nog het fenomeen cover en tributebands. Persoonlijk kots ik daarvan! Het is ondertussen zover gekomen dat tributebands zelfs met T-shirts en andere merchandise op de proppen komen. Dit gaat voor mij de schaamte voorbij. Jezelf rijk maken, want daar komt het bij die bands op neer. In tegenstelling tot echte bands moeten zij niet sparen en geld bijeen harken om dure studiokosten te betalen. Zij verdienen geld op de kap van iemand anders en het doet hun geen reet! Het grootste nadeel aan dit alles is voor mij nog iets anders: wat als bands en artiesten zoals KISS, Iron Maiden, Motorhead, Rammstein, AC/DC maar ook Bruce Springsteen, Prince, Madonna, The Beatlles en ga maar door destijds ook hadden besloten om enkel covers te gaan spelen in plaats van eigen nummers te maken? Welke muziekschatten hadden we dan nu allemaal moeten missen? Daar staat gewoon niemand bij stil! En dan die grote massa die daarin meeloopt als een kudde koeien achter een wortel, ook daar zit niks van besef meer. En over x aantal jaar maar klagen dat er geen nieuwe bands meer bijkomen en ze altijd naar dezelfde muziek moeten blijven luisteren. Je zal nu maar een beginnende band zijn… Het is triest en ik heb heel diep respect voor diegenen die vandaag nog originele muziek willen brengen.
Van de voorlopig vier Exoto-concerten voor 2027 is er al één in Nederland. Hoe komt het dat Exoto daar populair is? Heeft dat nog altijd te maken met de goede reviews in Aardschok die Exoto in het begin op de kaart gezet hebben?
Chris: Die goede reviews in de Aardschok kregen we al vanaf onze allereerste demo And Then You Die. Zowel deze als onze tweede demo The Fifth Season werden telkens uitgeroepen tot ‘Demo van de maand’ wat leidde tot een enorme boost in de verkoop ervan. De juiste getallen weet ik uit niet het hoofd maar van de tape van And Then You Die hebben we er meer dan 1.000 verkocht. Er waren bestellingen van over de ganse wereld. Ik herinner me nog dat we aanvragen kregen uit Polen en de USSR om te mogen betalen met wodka. Dat was goedkoper voor hen dan te betalen in Amerikaanse dollars, want dat was toen de munt voor landen buiten België, Nederland en Duitsland. Er was een periode dat de postbode zo goed als dagelijks moest binnenkomen om flessen wodka af te leveren. Op den duur mocht hij ze zelfs houden… We hadden in die tijd zelfs uiteindelijk een postbus, de grootste die er was. Zalige tijden waren dat, om elke avond naar die postbus te rijden om wodka op te halen.
Maar soit, het ging over Nederland. Die reviews dus waren meer dan waarschijnlijk de aanzet ervan, maar ook het feit dat we in de eerste Exoto-bezetting ook twee Nederlanders hadden. Plus ook het feit dat we met verschillende Nederlandse groepen echt goed bevriend waren. De scene was toen helemaal anders dan nu. Echt veel, veel beter.
Door dan in Nederland optredens te doen en goed gevonden worden, zijn de deuren daar voor ons open gegaan en gebleven. Exoto wordt dan ook verschillende malen vernoemd in boeken die over de Nederlandse scene gaan. We spelen ook graag in Nederland. De fans daar moeten zeker niet onderdoen voor de Belgische en zijn zo vriendelijk en trouw. Toen we de eerste keer op Schepskermis hier in Balen (B) speelden, kreeg de organisatie aanvragen uit Nederland of ze daar konden overnachten. Dat was nog nooit eerder gebeurd.
In deathmetal komen er weinig jonge fans bij, dat zie je op concerten. Nochtans blijven er nieuwe death-bands bijkomen en zijn er nog heel wat steengoede releases. Is deathmetal vandaag dan enkel nog een genre voor ouwe zakken die in hun zetel met de koptelefoon op naar vroegere tijden hunkeren?
Chris: Het antwoord hierop, vrees ik, zit reeds in de vraag. Er komen inderdaad heel weinig jonge fans naar deathmetal kijken. Ze zijn er nog, maar toch o zo weinig. De jeugd luistert veel meer naar de moderne metal zoals bands Bring Me The Horizon en van die zaken. Ik vermoed dat door de afwisseling van cleane stem met grunten het nog harder of ruiger aanvoelt. Iets wat ik persoonlijk echt niet kan beamen! In deathmetal hoort gewoon geen cleane stem? Vroeger niet, nu niet, nooit! Heb je Death, Morbid Angel, Cannibal Corpse, Obituary, Pestilence, Entombed, enz ooit maar een seconde clean horen zingen?
Is deathmetal dan enkel nog een genre voor oude zakken? Deels wel, maar deze oude zakken komen nog wel hun huis uit en ze geraken ook meestal wel op onze optredens. Dat geeft ons in elk geval een goed gevoel. Wel is het ook zo dat we merken dat er heel veel mensen zijn die onze CD’s en T-shirts telkens weer opnieuw kopen, maar dat die nooit opdagen op een optreden van ons. Ik vraag dit dan soms en dat heeft dan uiteenlopende redenen. Vooral na Covid is er toch wel veel veranderd in de muziekscene in het algemeen. Iedereen verwachtte een boom toen alles weer mocht, maar het tegendeel was waar. En nog steeds lijkt dat zich nog niet hersteld te hebben. Niet enkel voor deathmetal om terug te keren naar je vraag.
Bij deze zullen we eens een oproep doen naar de jeugd die de echte pure deathmetal links laat liggen: kom eens een keer af naar een optreden van ons of van onze collega’s. Er is keuze genoeg. Geef het een keer echt een kans en wie weet! Vroeger, in de beginjaren van deathmetal, was het vooral een genre voor je jongeren. Toen zag je nauwelijks ouderen. Die gingen op hun beurt naar Maiden en Priest. Eigenlijk raar hoe alles veranderen kan…
Als afsluiter wil ik het optreden van Death To All dit jaar op GMM aanhalen. Dat is pure echte old school deathmetal en in tegenstelling tot bij heel veel andere bands in de Marque was de tent volledig gevuld en de sfeer was top. Hun optreden werd ook later bij de hoogtepunten van GMM 2026 gerekend, dus deathmetal is nog steeds verre van dood. We kunnen echter wel een de steun van de jeugd gebruiken om het genre opnieuw groter te maken. Langs de andere kant blijft deathmetal nu warm en geborgen zitten in de underground en dat is ook wel aangenaam.
Gelukkig zijn deathmetal in het algemeen en Exoto nog niet dood. Maar als symbolische erfenis mag je songs van Exoto ‘doorgeven’ aan een bevriende band. Wie krijgt wat?
Chris: De eerste gift gaat sowieso naar de vrienden van Dead Head, allemaal stuk voor stuk geweldige personen en muzikanten. Niet alleen nu maar ook vroeger al. Zij krijgen het nummer Crusade of Deceit. Dat zou hun echt goed moeten liggen. Waarschijnlijk kunnen ze dat nog beter brengen dan wijzelf. Aan de heren van Ancient Rites zou ik Floating (To Hell) toevertrouwen. Het is ons enige nummer met wat blackmetal-randjes of -invloeden en ik zou wel eens willen horen hoe een echte black metal legende dit zou ten gehore brengen.
We geven het door.
De foto’s van Chris bij dit interview dateren van 2019, toen Exoto als support van Memoriam speelde in de Elpee in Deinze.